Ένα μικρό ποντίκι κρύβει το μυστικό της μακροζωίας - Τι δείχνει νέα μελέτη

Μπορεί ένα μικρό ποντίκι της ερήμου να κρύβει το μυστικό της μακροζωίας; Μια νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Science Advances στρέφει το ενδιαφέρον σε ένα ασυνήθιστο είδος τρωκτικού, στον χρυσό ακανθοποντικό (Acomys russatus), το οποίο φαίνεται να διαθέτει εντυπωσιακή «αντίσταση» απέναντι στη φυσιολογική φθορά της ηλικίας.

Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι αυτά τα ζώα όχι μόνο ζουν περισσότερο από πολλά άλλα συγγενικά είδη, αλλά διατηρούν για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα κινητικότητα, ικανότητα επούλωσης τραυμάτων και υγιές ανοσοποιητικό σύστημα. Επιπλέον, φαίνεται να αποφεύγουν σε μεγάλο βαθμό ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της γήρανσης: τη χρόνια χαμηλού βαθμού φλεγμονή που συσσωρεύεται αργά στο σώμα με την πάροδο του χρόνου.

Η κατάσταση αυτή, γνωστή και ως «φλεγμονώδης γήρανση», θεωρείται σήμερα ένας από τους βασικούς παράγοντες που συνδέονται με καρδιαγγειακά προβλήματα, νευροεκφυλιστικές ασθένειες, απώλεια μυϊκής δύναμης και συνολική επιδείνωση της υγείας όσο μεγαλώνουμε.

Οι ερευνητές αναζητούν εδώ και χρόνια ζώα που γερνούν διαφορετικά από τα συνηθισμένα εργαστηριακά ποντίκια. Τα κλασικά πειραματόζωα έχουν προσφέρει τεράστιο όγκο γνώσεων, όμως δεν αποτυπώνουν πάντα την ποικιλία μηχανισμών που έχει δημιουργήσει η εξέλιξη στη φύση. Ο χρυσός (ή χρυσοκόκκινος) ακανθοποντικός  ζει σε ξηρές ερημικές περιοχές της Μέσης Ανατολής και έχει ήδη γίνει γνωστός επειδή διαθέτει εντυπωσιακές αναγεννητικές ικανότητες. Μπορεί να επουλώνει τραύματα στο δέρμα του πολύ αποτελεσματικά, ενώ εμφανίζει και ιδιαίτερες προσαρμογές που του επιτρέπουν να επιβιώνει σε δύσκολες συνθήκες θερμοκρασίας και έλλειψης τροφής.

Στη νέα μελέτη οι επιστήμονες θέλησαν να εξετάσουν εάν αυτή η ανθεκτικότητα επεκτείνεται και στη διαδικασία της γήρανσης. Για να το διερευνήσουν, δημιούργησαν ομάδες ζώων διαφορετικών ηλικιών και συνέκριναν τον χρυσό ακανθοποντικό με ένα στενά συγγενικό είδος αλλά και με συνηθισμένα εργαστηριακά ποντίκια. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια σειρά από δοκιμές συμπεριφοράς και φυσικής απόδοσης. Παρακολούθησαν τη δραστηριότητα των ζώων, τη μυϊκή τους δύναμη, την ισορροπία και την κινητικότητα. Εξέτασαν επίσης πόσο γρήγορα επουλώνονταν μικρά τραύματα και ανέλυσαν ιστούς και κύτταρα για σημάδια γήρανσης.

Τι προέκυψε από τη συγκριτική μελέτη

Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντικές διαφορές. Ενώ τα κοινά ποντίκια παρουσίαζαν με την ηλικία μειωμένη κινητικότητα, διαταραχές στον καθημερινό βιολογικό τους ρυθμό και αυξανόμενα σημάδια κυτταρικής φθοράς, ο χρυσός ακανθοποντικός διατηρούσε σε μεγάλο βαθμό τα χαρακτηριστικά νεότερων ζώων. Οι μεγαλύτερης ηλικίας ακανθοποντικοί συνέχιζαν να κινούνται αποτελεσματικά και εμφάνιζαν καλύτερη μυϊκή λειτουργία από ό,τι θα περίμενε κανείς για την ηλικία τους. Παράλληλα, τα τραύματά τους επουλώνονταν ταχύτερα σε σύγκριση με τα άλλα είδη.

Οι διαφορές ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακές  και στο ανοσοποιητικό σύστημα. Ενώ συνήθως, καθώς τα θηλαστικά μεγαλώνουν, όργανα που συμμετέχουν στην άμυνα του οργανισμού γίνονται λιγότερο αποτελεσματικά και αυξάνονται οι φλεγμονώδεις αντιδράσεις, στον χρυσό ακανθοποντικό, αυτοί οι ιστοί διατηρούσαν τη δομή και λειτουργία τους, μοιάζοντας περισσότερο με αυτήν νεαρών ζώων. Το ίδιο παρατηρήθηκε και στο ήπαρ, ένα όργανο ιδιαίτερα σημαντικό για τον μεταβολισμό. Στα κοινά ποντίκια εμφανίζονταν αυξημένες ενδείξεις φλεγμονής και ίνωσης — δηλαδή συσσώρευσης ουλώδους ιστού, τη στιγμή που στον Acomys russatus αυτές οι αλλαγές ήταν αισθητά περιορισμένες. 

Clusterin: To μόριο που ξεχώρισε

Αναζητώντας τα βαθύτερα αίτια, οι ερευνητές προσπάθησαν στη συνέχεια να εντοπίσουν τον μηχανισμό που βρίσκεται πίσω από αυτή την προστασία στο συγκεκριμένο είδος τρωκτικών. Στο επίκεντρο βρέθηκε η clusterin, μια πρωτεΐνη που βοηθά στη διατήρηση της ισορροπίας μέσα στα κύτταρα και συμβάλλει στην απομάκρυνση πρωτεϊνών που έχουν υποστεί βλάβες. Η έρευνα έδειξε ότι τα επίπεδά της ήταν αυξημένα στους ηλικιωμένους χρυσούς ακανθοποντικούς.

Για να ελέγξουν εάν η ουσία αυτή παίζει πραγματικά ρόλο στη γήρανση, οι επιστήμονες έδωσαν επιπλέον clusterin σε ηλικιωμένα εργαστηριακά ποντίκια για δύο εβδομάδες. Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν την υπόθεσή τους: τα ζώα εμφάνισαν καλύτερη μυϊκή δύναμη, λιγότερη φλεγμονή και μικρότερη συσσώρευση βλαβών σε πολλούς ιστούς του σώματος. Παρουσίασαν επίσης λιγότερα βιολογικά σημάδια κυτταρικής γήρανσης. Οι ερευνητές παρατήρησαν ακόμη ότι η πρωτεΐνη φαινόταν να μεταβάλλει τη συμπεριφορά ανοσοκυττάρων, μειώνοντας φλεγμονώδεις αντιδράσεις και ενισχύοντας μηχανισμούς επιδιόρθωσης.

Το «μήνυμα» του ακανθοποντικού/ Ένα νέο μονοπάτι προς το ευ ζην

Τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι βρέθηκε ένα νέο «φάρμακο κατά της γήρανσης». Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η έρευνα έγινε σε ζώα και ότι απαιτείται πολύ περισσότερη δουλειά πριν υπάρξουν εφαρμογές στον άνθρωπο. Ωστόσο η μελέτη προσφέρει κάτι διαφορετικό: δείχνει ότι η φύση ίσως έχει ήδη αναπτύξει στρατηγικές προστασίας απέναντι στις φθορές του χρόνου. Αν αυτές οι στρατηγικές κατανοηθούν καλύτερα, ίσως στο μέλλον οι ερευνητές μπορέσουν να αναπτύξουν θεραπείες που δεν θα στοχεύουν απαραίτητα στην παράταση της ζωής, αλλά σε κάτι που θεωρείται εξίσου σημαντικό: περισσότερα χρόνια καλής υγείας.